Zespół cieśni nadgarstka (ang. carpal tunnel syndrome, CTS) to jedna z najczęstszych neuropatii uciskowych, czyli schorzeń wynikających z ucisku nerwu. W tym przypadku dochodzi do ucisku nerwu pośrodkowego (nervus medianus) w kanale nadgarstka – wąskim tunelu utworzonym przez kości nadgarstka i więzadło poprzeczne. Nerw pośrodkowy odpowiada za czucie w kciuku, palcu wskazującym, środkowym oraz części palca serdecznego, a także za precyzyjne ruchy dłoni.
Kiedy kanał nadgarstka zostaje zwężony, a jego zawartość (np. ścięgna zginaczy palców) ulega obrzękowi, dochodzi do ucisku nerwu i pojawiają się charakterystyczne objawy.
DIAGNOZA zespołu cieśni nadgarstka
Pierwsze symptomy zespołu cieśni nadgarstka są często bagatelizowane. Należą do nich:
drętwienie i mrowienie palców (szczególnie kciuka, palca wskazującego i środkowego),
ból nadgarstka promieniujący do dłoni lub przedramienia,
uczucie sztywności i osłabienie siły chwytu,
wypadanie przedmiotów z ręki,
nasilenie objawów w nocy – pacjenci często budzą się z drętwieniem ręki i potrzebą jej potrząśnięcia, by „rozruszać” palce.
W zaawansowanym stadium choroby może dojść do zaniku mięśni kłębu kciuka i trwałego uszkodzenia nerwu.
Do rozwoju tego schorzenia prowadzi wiele czynników, zarówno zawodowych, jak i zdrowotnych.
Najczęstsze przyczyny to:
powtarzające się ruchy nadgarstka i dłoni, np. podczas pracy przy komputerze, na linii produkcyjnej czy przy użyciu narzędzi wibracyjnych,
długotrwałe przeciążenie rąk, np. u osób grających na instrumentach lub wykonujących prace manualne,
urazy w obrębie nadgarstka, powodujące obrzęk lub deformację,
choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów, otyłość czy ciąża,
czynniki hormonalne – u kobiet schorzenie występuje częściej, zwłaszcza w okresie ciąży i menopauzy.
Choroby ogólnoustrojowe predysponujące do zespółu cieśni nadgarstka ( CTS ):
Jedna z najczęstszych przyczyn wtórnego zespołu cieśni nadgarstka.
W przebiegu cukrzycy dochodzi do mikroangiopatii (uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych) i neuropatii obwodowej, które powodują upośledzenie odżywienia nerwu pośrodkowego.
Dodatkowo glikacja białek sprzyja usztywnieniu i pogrubieniu tkanek otaczających kanał nadgarstka.
Spowalnia metabolizm i prowadzi do zatrzymywania płynów w tkankach, co powoduje obrzęk w obrębie nadgarstka.
Często występuje tzw. obrzęk śluzowaty (myxoedema), który zwiększa ucisk na nerw pośrodkowy.
Zespół cieśni nadgarstka bywa jednym z pierwszych objawów nieleczonej niedoczynności tarczycy.
W wyniku przewlekłego zapalenia błony maziowej i obrzęku tkanek okołostawowych dochodzi do zwężenia kanału nadgarstka.
Dodatkowo deformacje stawów i przemieszczenia ścięgien mogą mechanicznie uciskać nerw.
CTS może być pierwszym objawem zajęcia nadgarstków w przebiegu RZS.
W trzecim trymestrze wzrasta ilość płynów w organizmie, co może powodować obrzęk tkanek w obrębie nadgarstków.
Objawy zwykle ustępują samoistnie po porodzie, gdy gospodarka hormonalna wraca do normy.
Nadmierna masa ciała sprzyja zwiększonemu ciśnieniu śródtkankowemu w obrębie kanału nadgarstka.
Otyłość często współwystępuje z innymi czynnikami ryzyka (cukrzyca, nadciśnienie, zaburzenia hormonalne).
Choroba spowodowana nadmiarem hormonu wzrostu (GH) prowadzi do przerostu tkanek miękkich i kości, co powoduje zwężenie kanału nadgarstka.
Zespół cieśni nadgarstka jest jednym z częstszych objawów neurologicznych akromegalii.
W tej chorobie dochodzi do odkładania się złogów amyloidu w tkankach, w tym w obrębie pochewek ścięgnistych i nerwów.
Powoduje to ucisk na nerw pośrodkowy i może być jednym z pierwszych objawów choroby (szczególnie w amyloidozie rodzinnej i dializacyjnej).
U pacjentów dializowanych może występować amyloidoza związana z beta2-mikroglobuliną, która odkłada się w okolicach nadgarstka.
Dodatkowo zatrzymanie płynów i zaburzenia metaboliczne zwiększają ryzyko obrzęku kanału nadgarstka.
Zespół cieśni nadgarstka może mieć związek z wykonywaną pracą i w określonych przypadkach może zostać uznany za chorobę zawodową. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek ZCN jest chorobą zawodową. Ocenie podlegają m.in. warunki wykonywania pracy oraz związek między narażeniem zawodowym a wystąpieniem choroby.
Rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka opiera się na wywiadzie, badaniu klinicznym oraz badaniach dodatkowych. Lekarz może wykonać testy prowokacyjne, takie jak:
test Phalena – zgięcie nadgarstków i utrzymanie pozycji przez 60 sekund, co może wywołać mrowienie,
test Tinela – opukiwanie nerwu pośrodkowego powoduje charakterystyczne „prądy” w palcach.
W celu potwierdzenia diagnozy wykonuje się badanie przewodnictwa nerwowego (EMG/ENG), które ocenia funkcję nerwu pośrodkowego.
Elektromiografia (EMG) i elektroneurografia (ENG) to badania oceniające czynność elektryczną mięśni i nerwów obwodowych.
W diagnostyce zespołu cieśni nadgarstka kluczową rolę odgrywa ENG, które pozwala na ocenę przewodnictwa nerwu pośrodkowego (n. medianus) w obrębie kanału nadgarstka. FILM Z BADANIA CIESNI NADGARSTKA
Badanie EMG, natomiast, służy do oceny wtórnych zmian w mięśniach unerwianych przez ten nerw, jeśli doszło do jego długotrwałego uszkodzenia.
Celem badań neurofizjologicznych jest:
potwierdzenie obecności neuropatii uciskowej nerwu pośrodkowego,
określenie stopnia uszkodzenia włókien nerwowych,
różnicowanie CTS z innymi neuropatiami (np. radikulopatią szyjną, zespołem pronatora obłego, polineuropatią),
monitorowanie skuteczności leczenia (np. po zabiegu chirurgicznym).
Badanie ENG (elektroneurografia) polega na stymulacji nerwu prądem
