Borelioza (choroba z Lyme) jest wieloukładową chorobą spowodowaną zakażeniem krętkiem Borrelia burgdorferi przenoszonym przez kleszcze i larwy kleszczy. Początek występowania w Polsce szacuje się na wczesne lata osiemdziesiąte, chociaż na świecie już wcześniej opisywano przypadki tej choroby. Na przestrzeni lat informacje dotyczące objawów boreliozy, diagnostyki oraz leczenia zmieniały się. Obecnie wiadomo, że borelioza jest chorobą podstępną, bogato lub skąpoobjawową, trudną do zdiagnozowania dostępnymi na rynku testami, wymagającą leczenia antybiotykami.
Borelioza pod względem klinicznym charakteryzuje się przebiegiem fazowym i nawrotowym, jednak przebieg ten może u jednych pacjentów być agresywny i wyniszczający, a u innych przez wiele lat niemy klinicznie czy łagodny.
Bogata symptomatologia choroby powoduje często fałszywe rozpoznania:
> stwardnienie rozsiane,
> stwardnienie zanikowe boczne,
> neuropatia ruchowa z blokiem przewodzenia,
> przewlekła neuropatia czuciowo – ruchowa demielinizacyjna,
> miopatie czy zaburzenia transmisji nerwowo-mięśniowej (miastenia, zespół miasteniczny),
> zaburzenia lękowo – depresyjne.
Należy podkreślić, że istnieją wiarygodne doniesienia na temat możliwości przeniesienia boreliozy na płód oraz istotnego wpływu na częstość poronień oraz trudności w zajściu w ciążę. Wszelkie podziały postaci choroby z Lyme są obecnie raczej umowne bowiem zarówno przebieg boreliozy jak i występowanie objawów klinicznych jest nie do końca przewidywalny. Borelioza to choroba, która występuje u obu płci w podobnej częstości a zakażenie jest najbardziej prawdopodobne od wiosny do jesieni. Ilość zachorowań na boreliozę w Polsce z każdym rokiem rośnie, także nasz kraj można już zaliczyć do terenów endemicznych występowania tej choroby.
To właśnie ze względu na tak dużą zachorowalność ważne jest aby znać objawy boreliozy i potrafić rozpoznać tę chorobę. Objawy kliniczne boreliozy pozwalają na wyróżnienie postaci wczesnej (zlokalizowanej i rozsianej) oraz postaci późnej. Dr Burrascano wyróżnia natomiast postać przewlekłą boreliozy co opiera się na zdefiniowanych kryteriach: choroba jest obecna przynajmniej rok, potwierdza się obecność przewlekłych objawów neurologicznych i reumatologicznych, infekcja jest aktywna pomimo antybiotykoterapii.
Borelioza – postać wczesna to rumień wędrujący (erythema migrans-EM). To jedyna postać choroby gdzie diagnostyka immunoserologiczna jest zbędna a rozpoznanie opiera się wyłącznie na objawach klinicznych. Rumień wędrujący pojawia się kilka tygodni po ukąszeniu kleszcza-zwykle ok. 3 tygodni, ale istnieją postacie gdzie rumień pojawia się po miesiącu i utrzymuje się do 3 miesięcy. Rumień wędrujący to zmiana skórna ostro ograniczona z przejaśnieniem w części centralnej. Istnieją też rumienie bez tego przejaśnienia szybko powiększające się. Postać rumienia wędrującego wymaga włączenia leczenia mając na uwadze kryterium czasu wystąpienia, wyglądu zmiany oraz dodatniego wywiadu w kierunku ugryzienia kleszcza.
Kolejną postacią wczesną zakażenia krętkiem borrelii jest borelial lymfocytoma. Postać ta pojawia się rzadko i objawia się jako sinoczerwony guzek w miejscu ugryzienia kleszcza. Postać ta jest dużo częstsza u dzieci i może ustąpić samoistnie. Kolejna postacią zakażenia krętkiem borrelia jest zanikowe zapalenie skóry kończyn. Rozpoznanie tej postaci wymaga dodatnich testów laboratoryjnych i potwierdzenia laboratoryjnego. Czerwonosine zmiany obrzękowe wtórnie zanikowe jako objaw pojawiają się wiele lat po zakażeniu. Najczęściej spotyka się je w dystalnych częściach kończyn dolnych. Często zmianom tym towarzyszy przewlekły ból neuropatyczny.
specjalista neurolog
Katarzyna Toruńska
(C)Copyright by Katarzyna Toruńska
Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk dozwolony z podaniem autora i źródła.
Występujące w różnych postaciach w zależności od zaawansowania zmian destrukcyjnych w stawach objawia się wędrującymi bólami stawowo-mięśniowymi, kostnymi z okresami nasilenia i remisji do zapalenia stawów zwykle asymetrycznego nawracającego lub przewlekłego. W chorobie z Lyme zapalenie stawów pozbawione jest wszelkiej swoistości ale ważne wydaje się rozmieszczenie zmian zapalnych. Borelioza sugeruje zajęcie dużych stawów (w odróżnieniu od RZS), szczególnie stawów kolanowych , biodrowych, barkowych, rzadziej stawów skokowych, łokciowych, nadgarstkowych. Procesy zapalne toczące się w stawach prowadzą do wzmożonej aktywności wysiękowo-obrzękowej co powoduje znacznie częstsze występowanie w tej chorobie zespołów z ucisku nerwów (zespołów z uwięźnięcia nerwów obwodowych). Dość powszechne w boreliozie jest występowanie jako objaw zespołu cieśni nadgarstka, zespołu rowka łokciowego, czy zespołu cieśni stępu.
Borelioza – coraz częściej występującymi objawami są różnego rodzaju endokrynopatie. Silne pobudzenie układu immunologicznego oraz spaczony tropizm produkowanych przeciwciał powoduje reakcje z tytułu autoagresji mogące objawiać się niedoczynnością tarczycy , kory nadnerczy czy jajników.
Zapalenie mięśnia sercowego, zwłaszcza u młodej uprzednio zdrowej osoby zawsze powinno nasuwać podejrzenie – borelioza. W przebiegu tego schorzenia najczęściej obserwuje się zaburzenia rytmu serca pod postacią nadmiernej ilości pobudzeń nadkomorowych oraz zaburzenia przewodnictwa przedsionkowo-komorowego pod postacią bloku przewodzenia. Nierzadko zdarzają się zespoły dodatkowej drogi przewodzenia wymagające ablacji, Zaburzenia krążeniowe jako objaw mogą wystąpić zarówno we wczesnej rozsianej postaci choroby jak i po kilku miesiącach od zainfekowania. Ocenia się,że 6-10% pacjentów zainfekowanych krętkiem borrelii rozwinie dysfunkcje pracy mięśnia sercowego. Droga zakażenia jest zarówno krwiopochodna jak i chłonna, istnieje jednak możliwość bezpośredniego uszkodzenia tkanki mięśniowej przez patogen. Zajęcie mięśnia sercowego w przebiegu boreliozy z pewnością stanowi istotny czynnik ryzyka zgonu w tej chorobie. Po wtargnięciu bakterii do komórki mięśnia sercowego uruchamia się cały proces reakcji immunologicznych prowadzących do rozwinięcia procesu zapalnego z grupy autoagresji. Cała kaskada reakcji immunologicznych spowodowanych obecnością krętka objawia się najczęściej przemijającym blokiem przedsionkowo-komorowym w przebiegu zakażenia w postaci łagodnego uszkodzenia kardiologicznego, ale też zdarzają się przypadki całkowitego blokowania przewodnictwa przedsionkowo-komorowego, nie reagujące na leczenie boreliozy antybiotykami wymagające wszczepienia stymulatora serca. Decyzja o wszczepieniu kardiostymulatora wymaga rozwagi i indywidualnego podejścia do choroby pacjenta.
Zakażenie borrelią często szczególnie w przewlekłej boreliozie, ale też w postaci wczesnej rozsianej obserwuje się zespoły tężyczkowe pod postacią napadów lęku panicznego, uogólnionych drętwień ciała, uporczywych mrowień, czy zespołu przewlekłego zmęczenia. Patomechanizm zjawiska nadpobudliwości nerwowo- mięśniowej wynika z powodowanego krętkowicą znacznego niedoboru witaminy D3 i tym samym upośledzonej wchłanialności magnezu do tkanek. Niedostatek magnezu w komórce powoduje wzrost przepuszczalności błony komórkowej co z kolei nasila napływ jonów wapnia i sodu do komórki z równoczesną ucieczką potasu. Taka sytuacja jest dla komórki bardzo niekorzystna. Rozprzężenie procesu fosforylacji i oddychania w mitochondriach skutkuje pęcznieniem tych struktur i beztlenowych torem oddychania komórkowego. Klinicznie niedobór magnezu w mięśniach powoduje ich nadmierne i bolesne skurcze, natomiast brak tego pierwiastka w neuronach wpływa na zmniejszone wydzielanie serotoniny do szczeliny międzysynaptycznej co z kolei daje podstawę napadom paniki, zespołom lękowo-depresyjnym oraz zespołowi zmęczenia przewlekłego. Objawy uogólnione mogące sugerować podejrzenie boreliozy jest wiele, ale należy pamiętać, ze aby rozpoznać chorobę trzeba trzeba pacjenta traktować indywidualnie uwzględniając choroby przewlekłe, przyjmowane leki, tryb życia, nawyki oraz miejsce w którym pacjent żyje.
